Een muggenbeet op vakantie lijkt meestal vrij onschuldig. Totdat die mug het denguevirus bij zich draagt. Ik weet inmiddels helaas uit eigen ervaring hoe ziek je daarvan kunt worden. Tijdens een reis door Thailand kreeg ik dengue en uiteindelijk lag ik vijf dagen in het ziekenhuis. Mijn moeder, die met ons meereisde, kreeg het ook.

Toch is dat niet de reden om tropische bestemmingen voortaan links te laten liggen. Ik zou zelf ook gewoon weer naar Thailand gaan. Wel kijk ik sinds mijn besmetting heel anders naar bescherming tegen muggen.

Dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd, komt op veel populaire vakantiebestemmingen voor. Daarom leg ik uit hoe je dengue krijgt, welke symptomen erbij horen, wanneer de ziekte gevaarlijk kan worden en wat je zelf kunt doen om de kans op besmetting te verkleinen.

Wil je weten hoe mijn eigen besmetting verliep? In mijn ervaring met dengue in Thailand vertel ik hoe ik tijdens onze terugvlucht steeds zieker werd, vijf dagen in het ziekenhuis belandde en daarna maanden nodig had om volledig terug te keren naar mijn werk.

Wat is dengue?

Dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd, is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door het denguevirus. Het virus wordt voornamelijk overgedragen door twee soorten Aedes-muggen: de gelekoortsmug en de Aziatische tijgermug.

Je krijgt dengue dus door de beet van een besmette mug. Mensen kunnen elkaar normaal gesproken niet rechtstreeks met dengue besmetten.

Er bestaan vier verschillende typen van het denguevirus. Dat is belangrijk, want na een besmetting ben je langdurig beschermd tegen het type dat je hebt gehad, maar niet tegen de andere typen. Je kunt dengue daarom meerdere keren krijgen.

Waar komt dengue voor?

Dengue komt vooral voor in tropische en subtropische gebieden. Denk aan Zuidoost-Azië, Midden- en Zuid-Amerika, Afrika en het Caribisch gebied. Ook dichter bij huis zijn inmiddels lokaal besmettingen gemeld. Het RIVM noemt onder andere Spanje, Italië en Frankrijk als mediterrane landen waar dengue beperkt voorkomt.

Dat betekent niet dat je bij iedere muggenbeet tijdens een vakantie meteen dengue moet vrezen. Het risico verschilt sterk per land, gebied en periode. Ik liep het virus zelf op tijdens een reis door Thailand. Waar dat precies gebeurde weet ik niet. Mijn moeder kreeg tijdens dezelfde reis eveneens dengue. Eén specifieke muggenbeet aanwijzen is natuurlijk onmogelijk.

Ga je zelf naar Thailand? In mijn artikel met praktische informatie over Thailand vind je meer informatie voor het voorbereiden van je reis.

Wanneer steken muggen die dengue overbrengen?

Dit is wat mij betreft een van de belangrijkste dingen om te weten. De Aedes-muggen die dengue kunnen overbrengen zijn overdag actief. De grootste activiteit is vaak kort na zonsopkomst en voor zonsondergang. Dat is een belangrijk verschil met het beeld dat veel reizigers bij muggen hebben. Alleen ’s avonds voor het terras even muggenspray gebruiken en daarna onder een klamboe kruipen is bij dengue dus niet voldoende. Je moet jezelf juist gedurende de dag beschermen tegen muggenbeten.

Hoe lang is de incubatietijd van dengue?

Na een beet van een besmette mug word je niet meteen ziek. De incubatietijd van dengue ligt tussen de 3 en 14 dagen. Meestal ontstaan de eerste klachten ongeveer 4 tot 7 dagen na de besmetting. Daardoor kan dengue zich ook pas tijdens je terugreis of na thuiskomst openbaren.

Dat gebeurde bij mij. Op de ochtend van onze terugvlucht uit Thailand werd ik wakker met een ontzettend lamlendig gevoel en hevige spierpijn in mijn benen. Ik dacht op dat moment nog dat die pijn afkomstig was van een stevige massage van de dag ervoor. Dat bleek dus behoorlijk anders te zitten.

Wat zijn de symptomen van dengue?

De meeste mensen die besmet raken met dengue krijgen geen of nauwelijks klachten. Als je wel ziek wordt, kunnen de klachten vrij plotseling ontstaan.

Symptomen die bij dengue kunnen voorkomen zijn:

• plotselinge hoge koorts, soms met koude rillingen;
• hoofdpijn, vooral achter de ogen;
• spier- en gewrichtspijn;
• huiduitslag;
• misselijkheid en overgeven;
• je erg ziek voelen;
• hoesten en keelpijn.

De naam knokkelkoorts komt niet helemaal uit de lucht vallen. Vooral de spier- en gewrichtspijn kan behoorlijk heftig zijn. Bij mij waren de spierpijn in mijn benen en het lamlendige gevoel de eerste signalen. Daarna kreeg ik hoge koorts, koude rillingen, extreme zweetaanvallen, huiduitslag op mijn romp en enorme vermoeidheid.

Mijn ziekteverloop was behoorlijk heftig, maar dat betekent niet dat iedere dengue-infectie zo verloopt.

Wanneer wordt dengue gevaarlijk en wanneer moet je een arts bellen?

Een klein deel van de mensen met klachten ontwikkelt ernstige dengue. Het verraderlijke is dat ernstige dengue meestal niet direct aan het begin ontstaat. Volgens het RIVM kan een klein deel van de patiënten ongeveer twee tot vijf dagen na het begin van de ziekte ernstige dengue ontwikkelen.

Waarschuwingssignalen kunnen onder andere bloedend tandvlees, neusbloedingen, kleine donkerrode vlekjes op de huid, shock of bewusteloosheid zijn.

Ernstige dengue kan onder andere leiden tot lekkage van vocht uit bloedvaten, ernstige bloedingen en shock. Zonder behandeling kan dit levensbedreigend zijn. Daarom geldt: word je tijdens of na een reis naar een denguegebied ernstig ziek, laat je dan medisch beoordelen.

Kun je dengue twee keer krijgen?

Ja. Sterker nog: je kunt dengue meerdere keren krijgen.

Er bestaan vier verschillende serotypen van het denguevirus. Nadat je met één type besmet bent geweest, krijg je langdurige immuniteit tegen dat specifieke type. Je bent daarmee niet automatisch beschermd tegen de andere typen.

Bij een tweede infectie met een ander serotype bestaat bovendien een grotere kans op een ernstig verloop. Dat betekent voor mij niet dat ik nooit meer naar Thailand of andere tropische bestemmingen ga. Wel is het voor mij een extra reden om muggenwerende maatregelen serieuzer te nemen en voor een volgende reis advies te vragen over vaccinatie.

Wat moet je doen als je na je vakantie ziek wordt?

Krijg je tijdens of na een reis naar een gebied waar dengue voorkomt plotseling hoge koorts of word je ernstig ziek? Neem dan contact op met een arts.

Vertel daarbij altijd:

• waar je bent geweest;
• wanneer je daar was;
• wanneer de klachten zijn begonnen.

Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar je reisgeschiedenis kan belangrijk zijn bij het stellen van een diagnose.

Bij mij wisten ze in het ziekenhuis dat ik net uit Thailand kwam. Omdat op dat moment nog helemaal niet duidelijk was wat ik had, werd ik onder andere direct op malaria getest. Gelukkig was die test negatief. Op de uitslag van mijn dengueonderzoek moest ik langer wachten.

Probeer dus niet zelf thuis vast te stellen welke tropische ziekte je hebt. Ik dacht op mijn eerste ziektedag nog dat mijn pijnlijke benen door een massage kwamen. De volgende ochtend belde mijn man 112.

Hoe wordt dengue behandeld?

Er bestaat geen specifiek medicijn waarmee het denguevirus kan worden genezen. Bij een mild ziekteverloop bestaat de behandeling vooral uit rust, voldoende drinken en het bestrijden van pijn en koorts. Paracetamol kan daarvoor worden gebruikt.

Gebruik bij een vermoeden van dengue geen ontstekingsremmende pijnstillers zoals ibuprofen, naproxen en diclofenac en ook geen aspirine. Deze middelen kunnen de kans op bloedingen vergroten. Mensen met ernstige dengue moeten in het ziekenhuis worden behandeld.

Tijdens mijn ziekenhuisopname kreeg ik onder andere vocht via een infuus. Ik kreeg ook preventief antibiotica omdat op dat moment nog niet bekend was wat mij zo ziek maakte. Die antibiotica waren dus niet bedoeld als behandeling van dengue zelf: dengue wordt veroorzaakt door een virus.

Hoe lang duurt dengue?

Niet-ernstige dengue herstelt volgens het RIVM meestal binnen enkele dagen tot ongeveer een week. Dat betekent alleen niet dat je daarna automatisch weer volledig fit bent. Vermoeidheid en andere klachten kunnen langer aanhouden.

Dat merkte ik zelf heel duidelijk. Na vijf dagen ziekenhuis was ik voldoende opgeknapt om naar huis te mogen, maar mijn herstel duurde uiteindelijk veel langer. Pas na ongeveer een maand kon ik voorzichtig beginnen met werken.

In mijn persoonlijke ervaring met dengue vertel ik uitgebreider over mijn ziekenhuisopname, het opbouwen van mijn werk en de extreme haaruitval die ik enkele maanden later kreeg.

Hoe kun je dengue voorkomen?

De belangrijkste manier om dengue te voorkomen is simpel: probeer te voorkomen dat je wordt gestoken. Helemaal uitsluiten lukt natuurlijk nooit. Ik heb zelf ook geen flauw idee welke mug mij heeft besmet. Wel kun je de kans verkleinen.

Gebruik ook overdag muggenwerend middel

Omdat Aedes-muggen overdag actief zijn, is bescherming gedurende de dag belangrijk. Het RIVM adviseert onder andere een muggenwerend middel met DEET en bedekkende kleding.

Draag luchtige, bedekkende kleding

Met 30 graden in Thailand ga ik echt niet de hele dag in een dikke lange broek rondlopen. Maar luchtige kleding waarmee je armen en benen gedeeltelijk bedekt kan wel helpen om het aantal muggenbeten te beperken.

Gebruik horren, airconditioning en waar nodig een klamboe

Een kamer waarin muggen moeilijk binnenkomen helpt natuurlijk ook. Horren en airconditioning kunnen daarbij nuttig zijn. Een klamboe kan extra bescherming bieden wanneer de accommodatie niet goed afgesloten kan worden.

Een complete klamboe vanuit Nederland meeslepen doe ik overigens nog steeds niet standaard. In 10 dingen die je niet moet meenemen naar Thailand lees je wat ik juist thuislaat en wat je ter plaatse gemakkelijk kunt regelen.

Let extra op met kinderen

Reis je met jonge kinderen, controleer dan goed welke muggenwerende middelen geschikt zijn voor hun leeftijd en hoe je die moet gebruiken. Ik kijk daar sinds onze reis zelf anders naar. Mijn twee zoons bleven gelukkig gezond terwijl mijn moeder en ik allebei dengue kregen.

Is er een vaccinatie tegen dengue?

Ja. In Nederland is het denguevaccin Qdenga beschikbaar. De vaccinatieserie bestaat uit twee doses met drie maanden ertussen. Het vaccin is gericht tegen alle vier de typen dengue. Dat betekent niet dat iedere reiziger naar een land waar dengue voorkomt automatisch gevaccineerd moet worden.

Het Nederlandse advies hangt onder andere af van:

• of je eerder dengue hebt gehad;
• je reisbestemming;
• de duur van je reis;
• de tijd tot vertrek;
• je persoonlijke situatie.

Voor mensen die eerder dengue hebben doorgemaakt kan vaccinatie juist relevant zijn, omdat een tweede dengue-infectie een groter risico op een ernstig verloop geeft. Omdat ik zelf dengue heb gehad, zou ik voor een volgende reis naar een gebied waar dengue veel voorkomt persoonlijk advies vragen. Via GGD reisvaccinaties kun je vooraf laten beoordelen welke vaccinaties en gezondheidsadviezen bij jouw bestemming en situatie passen.

Laat je hierover altijd individueel adviseren. Een reisblog – ook dit artikel – is niet de plek om te bepalen of jij een denguevaccinatie nodig hebt.

Ik neem muggen tegenwoordig een stuk serieuzer

Dengue heeft er niet voor gezorgd dat ik niet meer naar Thailand of andere tropische bestemmingen wil. Daarvoor reis ik veel te graag. Wel heeft het mijn kijk op muggen veranderd. Voor mijn besmetting hoorde muggenspray vooral bij de avond. Inmiddels weet ik dat juist bij dengue bescherming overdag belangrijk is.

En ik weet inmiddels ook hoe snel het kan gaan. Op de ochtend van onze terugvlucht dacht ik nog dat mijn benen pijn deden door een Thaise massage. Een dag later werd ik met een ambulance naar het ziekenhuis gebracht.

Veelgestelde vragen over dengue

Wat is dengue?

Dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd, is een virusinfectie die door besmette Aedes-muggen wordt overgebracht. Dengue komt vooral voor in tropische en subtropische gebieden.

Wat zijn de eerste symptomen van dengue?

Dengue kan plotseling beginnen met hoge koorts, koude rillingen, hoofdpijn en spier- en gewrichtspijn. Ook huiduitslag, misselijkheid, overgeven en een sterk ziek gevoel kunnen voorkomen.

Hoe snel word je ziek na een besmette muggenbeet?

De incubatietijd van dengue is 3 tot 14 dagen en meestal 4 tot 7 dagen. Je kunt daarom ook pas tijdens de terugreis of na thuiskomst klachten krijgen.

Is dengue hetzelfde als knokkelkoorts?

Ja. Knokkelkoorts is de Nederlandse benaming voor dengue.

Hoe weet je of je dengue hebt?

Aan de klachten alleen kun je niet met zekerheid vaststellen dat je dengue hebt. Een arts kan op basis van je klachten, recente reisbestemming en aanvullend onderzoek bepalen of dengue waarschijnlijk is. Word je tijdens of na een verblijf in een denguegebied ernstig ziek, vertel een arts dan altijd waar je bent geweest.

Kun je dengue twee keer krijgen?

Ja. Er bestaan vier typen van het denguevirus. Een eerdere infectie beschermt langdurig tegen dat specifieke type, maar niet tegen alle andere typen. Een tweede infectie met een ander type kan ernstiger verlopen.

Is dengue gevaarlijk?

De meeste dengue-infecties verlopen zonder klachten of relatief mild. Een klein deel van de patiënten ontwikkelt ernstige dengue. Dit kan zonder behandeling levensbedreigend zijn.

Mag je ibuprofen nemen als je dengue hebt?

Bij dengue worden ibuprofen, naproxen, diclofenac, aspirine en andere NSAID’s afgeraden omdat deze de kans op bloedingen kunnen vergroten. Paracetamol kan wel worden gebruikt tegen pijn en koorts.

Komt dengue voor in Thailand?

Ja. Thailand is een land waar dengue voorkomt. Bescherming tegen muggenbeten is daarom belangrijk, ook overdag.

Bestaat er een vaccin tegen dengue?

Ja. In Nederland is vaccinatie tegen dengue mogelijk. Of vaccinatie voor jou wordt geadviseerd hangt onder andere af van je bestemming, reisduur en of je eerder dengue hebt gehad.

Wat moet ik doen als ik na mijn vakantie hoge koorts krijg?

Neem bij ernstige klachten of hoge koorts na een verblijf in een denguegebied contact op met een arts en vertel waar en wanneer je op reis bent geweest. Bij ernstige ziekteverschijnselen moet je direct medische hulp zoeken.